BES hesabında gördüğünüz tutarın ne kadarı sizin?

Toplamı üç ayrı soruyla okuyun

İlk soru, bugüne kadar ne kadar para yatırdığınız. İkincisi, bu paranın fonlarda hangi değere ulaştığı. Üçüncüsü ise devlet katkısı hesabındaki tutarın ne kadarına hak kazandığınız. Emeklilik Gözetim Merkezi’nin katılımcı rehberi, devlet katkısı için sistemde kalınan süreye bağlı bir hak ediş düzeni bulunduğunu açıklıyor. Bu nedenle tek bir toplam, hesabın tamamını anlatmaz.

Kendi oluşturduğumuz örnekte katılımcı birikimi 120.000 TL, devlet katkısı hesabı 20.000 TL olsun. Uygulama bunları bir arada 140.000 TL gösterebilir. Fakat bu sayıdan doğrudan “ayrılırsam hesabıma 140.000 TL geçer” sonucu çıkmaz. Hak ediş, varsa kesintiler ve işlem koşulları ayrıca değerlendirilir. Örnekteki tutarlar gerçek bir poliçeye veya kişiye ait değildir.

Para girişi ile getiriyi ayırın

Bir ay önce 100.000 TL olan katılımcı birikimine ay içinde 10.000 TL yatırdığınızı düşünün. Ay sonunda birikim 112.000 TL ise artış 12.000 TL’dir; fakat bunun 10.000 TL’si sizin yeni ödemenizdir. Nakit girişini çıkardığınızda 2.000 TL’lik fark kalır. Bu da henüz tek başına doğru dönemsel getiri oranı değildir; ödemenin hangi gün yapıldığı önemlidir.

Ayın ilk gününde yatırılan parayla son gününde yatırılan para aynı süre boyunca değerlendirilmez. Dolayısıyla toplam bakiyeleri bölerek bulunan yüzde, düzenli ödeme yapılan bir hesapta fonun gerçek performansını göstermeyebilir. Fon getirisi için fon pay fiyatını ve aynı tarih aralığını; kendi hesabınız için nakit akışlarını izlemek daha anlamlıdır.

Hak ediş oranı hangi tutara uygulanır?

EGM rehberindeki eşikler, devlet katkısı hesabındaki tutarın en az üç yılda %15, altı yılda %35, on yılda %60; emeklilik, vefat veya maluliyet halinde %100 hak edilmesini öngörüyor. Buradaki oranlar devlet katkısının hesaplanma oranı değildir. İki farklı kavramın aynı yüzde gibi okunması, ayrılma hesabında önemli hata yaratır.

Yalnız hesabı göstermek için, örneğimizde 20.000 TL’lik devlet katkısı hesabında %35 hak ediş geçerli olduğunu varsayalım. Bu kalemde hak edilen tutar 7.000 TL olur. Bu örnek, katılımcı birikimiyle toplanmış net ödeme teklifi değildir; vergi ve diğer sözleşme koşullarını hesaplamıyor. Kendi durumunuzda şirketin kişiye özel ayrılma dökümü esas alınmalıdır.

Altın fonu ile eldeki altını aynı sanmayın

Altına odaklanan bir emeklilik fonu seçmek, kasanızdaki bir bileziğin aynısını tutmak değildir. Ürün yapısı, giderler ve işlem koşulları farklıdır. “Altın yükseldi, benim BES hesabım neden aynı oranda yükselmedi?” sorusunda önce fon dağılımına ve yeni para girişlerine bakılmalıdır. Toplam birikimin yalnız bir bölümü ilgili fondaysa bütün hesabın aynı oranda değişmesi beklenemez.

Örneğin hesabın yarısı bir fonda, kalanı başka varlıklarda olsun. İlk bölüm %10 artarken diğeri değişmezse, yeni ödeme ve gider olmadığını varsaydığımız basit hesapta toplam artış %5 olur. Bu bir fon önerisi veya gelecek getiri hesabı değil; dağılım etkisini görünür kılan örnektir.

Karar vermeden önce hangi dökümü isteyin?

Ödemeler toplamını, katılımcı birikimini, devlet katkısı hesabını ve hak edilmiş katkı tutarını ayrı satırlarda isteyin. Fonların adlarıyla dağılım yüzdelerini de aynı tarih itibarıyla karşılaştırın. Eski bir ekran görüntüsüyle bugünkü teklifi kıyaslamak, fiyat değişimini kesinti sanmanıza yol açabilir.

En yararlı belge, yalnız büyük bir toplam değil, o toplamın nasıl oluştuğunu gösteren dökümdür. Bu rehber genel finansal okuryazarlık içindir; sözleşmenizin net ayrılma tutarını, vergi durumunu veya size uygun fonu belirlemez.

İlgili sayfalar