EKONOMİ
Baz etkisi nedir?
Bir değişim oranının karşılaştırıldığı önceki dönemin olağan dışı yüksek veya düşük olmasından etkilenmesidir.
ÖRNEKLE ÖĞRENİN
Baz etkisi: uygulamada ne anlama gelir?
Endeks 100'den 150'ye, sonra 180'e çıkarsa yıllık artış önce %50, sonra %20 olur. Fiyatlar ikinci dönemde de yükselmiştir.
Sayısal örnekler varsayımsaldır; güncel fiyat veya işlem teklifi değildir.AYRINTILI AÇIKLAMA
Baz etkisi nasıl kullanılır?
Enflasyon ve yıllık getiri yorumlarında güçlü veya zayıf baz, mevcut hareketin olduğundan farklı algılanmasına yol açabilir.
Yıllık oran düşerken fiyat artabilir
Bir endeks geçen yılın ilk ayında 100, ikinci ayında 120 olsun. Bu yıl aynı aylarda 130 ve 132 ise yıllık artış ilk ay %30, ikinci ay %10'dur. Buna rağmen endeks bu yıl 130'dan 132'ye yükselmiştir. Yıllık orandaki düşüş fiyatların düştüğünü söylemez.
Örnekte karşılaştırma yapılan geçen yılın seviyesi ikinci ayda yükselmiştir. Yıllık oranı yorumlarken hem yeni ayın hareketi hem hesaptan çıkan eski ayın hareketi okunmalıdır. Baz etkisi her düşüşün tek nedeni değildir; güncel fiyat dinamikleri de sonucu değiştirir. Aylık ve yıllık seriler farklı sorulara cevap verir.
İlgili hesaplar ve rehberler
SIK SORULAN SORULAR
Baz etkisi hakkında sorular
Baz etkisi enflasyonu sıfırlar mı?
Karşılaştırma oranını etkiler; fiyat seviyesini geriye götürmez. Yıllık oran yavaşlarken fiyatlar artmaya devam edebilir.
Baz etkisi yalnız enflasyonda mı kullanılır?
Hayır. Üretim, satış ve yatırım getirisi gibi önceki dönemle kıyaslanan büyüme oranlarında da görülebilir.
Başvuru kaynakları
Kavramı ilgili kurumun terminoloji ve konu rehberlerinde inceleyin.